| میراث جهانی ایران |
|
| • چغازنبیل نیایشگاهی باستانی است که در زمان ایلامیها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده است. چغازنبیل بخش بهجامانده از شهر دوراونتش است. |
 |
• تخت جمشید یا پارسه که در شهرستان مرودشت در شمال استان فارس واقع است، نام یکی از شهرهای باستانی ایران است. در این شهر باستانی، مجموعه کاخهایی به نام تخت جمشید وجود دارد که در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اول بنا شده است.
|
 |
• میدان نقش جهان میدان بزرگ مستطیل شکلی در شهر اصفهان ایران است که بهوسیلهٔ بناهایی از دورهٔ صفوی محصور شده است. میدان نقش جهان به شکل امروزین در دوره سلطنت شاه عباس صفوی پایهگذاری شده است. بناهای تاریخی موجود در میدان نقش جهان شامل عالیقاپو، مسجد شاه، مسجد شیخ لطفالله و سردر قیصریه است.
|
 |
• تخت سلیمان در نزدیکی روستای تخت سلیمان در تکاب قرار دارد و مجموعهای از بناهای تاریخی هستند که در اطراف دریاچهای طبیعی ساخته شده است. آثار بناهای دورههای اشکانیان و ساسانی و ایلخانان در این محل یافت شده است. مهمترین آثار بجا مانده آن آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است.
|
 |
| • رگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر بم در استان کرمان و در مجاورت جادهٔ ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی یا هخامنشی است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده است. این بنایی مشهور تاریخی در زمینلرزه بم، به شدت ۶٫۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را لرزاند. ویران شد. |
 |
• مجموعهای از آثار باستانی برجایمانده از دوران هخامنشیان است. این مجموعه دربرگیرندهٔ سازههایی چون آرامگاه کوروش بزرگ، باغ سلطنتی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آبنماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطهٔ مقدس و تنگه بلاغی است.
|
 |
| • گنبد سلطانیه مقبرهٔ محمد خدابنده الجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامیبهشمار میرود. این بنا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشتهاند. |
 |
• سنگنبشته بیستون بزرگترین سنگنبشتهٔ جهان، نخستین متن شناخته شدهٔ ایرانی و از آثار دودمان هخامنشیان (۵۲۰ پ. م) واقع در شهرستان هرسین در سی کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون است. سنگنبشته بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهمترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که شرح پیروزی داریوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان را نشان میدهد.
|
 |
| • مجموعه سه کلیسای ارمنی (قره کلیسا، کلیسای استفانوس مقدس و کلیسای زور زور) است. این کلیساها در دوره زمانی میان سدههای هفتم تا چهاردهم میلادی بنیادگذاری شده و با گذشت زمان چندین بار بازسازی شدهاند. |
 |
• سازههای آبی شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهرهگیری از نیروی آب بهعنوان محرک آسیابهای صنعتی ساخته شده است. در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیابها، آبشارها، کانالها و تونلهای عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستانشناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.
|
 |
| • بازار تبریز بزرگترین و از مهمترین بازارهای سرپوشیده در سطح ایران و قارهٔ آسیا بهشمار میرود. این بازار با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، بزرگترین بازار سرپوشیدهٔ جهان است. این بازار از بازارچهها، تیمچهها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل یافته است. |
|
| • مجموعه بقعه شیخ صفی الدین به نام عارف نامدار شیخ صفی الدین اردبیل جد پادشاهان صفوی، در سال ۷۳۵ ه.ق به دست فرزند وی صدرالدین موسی بنا شد. در عصر صفوی، بقعه شیخ با حضور استادان بزرگ عهد صفوی چنان به زیور آراسته شد. یکی از موارد منحصر به فرد این مجموعه این است که این بقعه حاوی دهها اثر بدیع در مضامین مختلف رشتههای هنری است. |
 |
• باغ ایرانی به ساختار و طراحی منحصر به فرد آن اشاره دارد. باغ ایرانی پاسارگاد را ریشه معماری این باغها دانستهاند. ارم، چهلستون، فین، عباسآباد، باغ شازده، دولتآباد، پهلوانپور، اکبریه به عنوان میراث جهانی به ثبت رسیدند.
|
|
| • مسجد جامع اصفهان از مهمترین و قدیمیترین بناهای مذهبی ایران است که شامل قسمتهای مختلفی از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستانها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دورهای خاص هستند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است. این بنا منعکسکننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است. |
 |
• گنبد قابوس بنایی تاریخی از سده ۴ هجری با سبک معماری شیوه رازی و بلندترین برج تمام آجری جهان است که در زمان قابوس بن وشمگیر و در شهر جرجان، که پایتخت پادشاهان آل زیار بود، بنا گردیده است.
|
 |
• کاخ گلستان: بناهای این کاخ در زمانهای مختلف ساخته شدهاند و بخشی از ارگ سلطنتی تاریخی بوده است. ساخت آن به زمان شاه طهماسب یکم بازمیگردد، و بخشهای اصلی آن در درون حصار قدیمی تهران احداث شد و در دورهٔ قاجار گسترش فراوانی یافت و محل سکونت شاهان قاجار بود.
|
 |
| • شهر سوخته: بقایای شهری باستانی است که قدمتی ۶۰۰۰ ساله دارد و با عصر برنز تمدن جیرفت مقارن است. این شهر ۲۸۰ هکتار وسعت داشته و دارای ۵ بخش اساسی بوده که شامل بخش مسکونی، مرکزی، صنعتی، بناهای یادمانی، و گورستان است که به صورت تپههای متوالی و چسبیده به هم واقع شدهاند. |
 |
| • میمند روستایی صخرهای و دستکند با چند هزار سال قدمت است. این بنا بیگمان از نخستین سکونتگاههای بشری در ایران بهشمار میرود. روستای میمند روی هم رفته دارای ۴۰۶ کیچه و ۲۵۶۰ اتاق میباشد. ساکنان این روستا دارای آداب و رسوم خاص هستند و در زبان و گویش آنها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده میشود. |
 |
• شهر باستانی شوش یکی از قدیمیترین سکونتگاههای شناخته شده جهان است. طبق اسناد باستانی شوش از مهمترین و باشکوهترین شهرهای باستانی ایران و جهان بوده است. شهر باستانی شوش روزگاری مرکز برخورد دو تمدن مهم بوده، که هریک به سهم خود در دیگری تأثیر داشته است.
|
|
• قنات ایرانی: بی بدیل بودن این قناتها شامل فناوریهای مرتبط با احداث آنها با در نظر گرفتن ویژگیهای منحصر به فردشان، مانند عمیقترین، طولانیترین، یا قدیمیترین قنات ایران بوده است. این ۱۱ قنات شامل: قنات قصبه گناباد، قنات بلده فردوس، قنات حسنآباد مشیر و قنات باغ زارچ، قنات ابراهیمآباد اراک، قنات مزدآباد و قنات عمومی وزوان، قنات مون، قنات گوهرریز جوپار، قنات اکبرآباد بم و قنات قاسمآباد بم است.
|
 |
• دشت لوت: این میراث نخستین اثر طبیعی ایران است. سابقهٔ تمدنی بیش از پنج هزار سال در حاشیهٔ دشت لوت و کشف حدود سههزار اثر تاریخی از این منطقه در نوع خود بینظیر است که از جمله این کشفیات میتوان به درفش پنج هزارسالهٔ شهداد اشاره کرد که قدیمیترین درفش جهان محسوب میشود.
|
|
| • بافت و ساخت معماری ویژهٔ منطقهٔ یزد از بارزترین نمونههای معماری خاص اقلیمهای گرم و خشک در جهان است. در مرکز هر محله معمولاً حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاههای کوچک، جوی آب قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پابرجا هستند. بادگیرها، منارهها و گنبدها مشخصترین جنبه ظاهری معماری شهر است. |
 |
• آثار به جای مانده از دوران ساسانی در شهرستانهای فیروزآباد، کازرون و سروستان در قالب یک پرونده به ثبت رسیدهاند. این آثار شامل شهر باستانی بیشاپور، غار شاپور، کاخ ساسانی سروستان، شهر باستانی اردشیر خوره، کاخ اردشیر بابکان، قلعه دختر، نقش برجسته دیهیم گذاری و نقش برجسته پیروزی اردشیر بر اردوان میشود.
|
 |
• این جنگل از منطقه پارک ملی هیرکان جمهوری آذربایجان آغاز و تا استان خراسان شمالی در ایران امتداد دارد و زیستبوم جنگلهای مختلطِ پهنبرگِ حاشیهٔ جنوبی دریای خزر و کناره شمالی البرز به مساحت ۵۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۲۱٬۰۰۰ مایل مربع) (۷٪ مساحت ایران) است.
|
 |
| • مسیر راهآهن سراسری ایران با طول حدود ۱۴۰۰ کیلومتر، نهتنها از حیث تکنیک و کیفیت ساخت، بلکه از بعد گردشگری و برخورداری از مناظر و جاذبههای طبیعی ویژه در جهان حائز اهمیت است و یونسکو به جهانیشدن این مسیر مملو از جاذبههای طبیعی، بناها و پلها و ایستگاهها و تأسیسات و حتی لوکوموتیوهای تاریخی رای داد. |
 |
| • اورامان نام منطقهای تاریخی با بافت پلکانی و آداب و رسوم خاص در استانهای کردستان و کرمانشاه است. این روستاها از نظر معماری، شیوه زندگی مردم و کشاورزی، دارای ویژگیهای منحصر به فردی هستند و با ترکیب کشاورزی در دامنههای پرشیب، یکپارچگی خود با طبیعت را نشان دادهاند. |
 |
| • کاروانسراها یکی از مهمترین اَشکال معماری ایرانی هستند که باعث توسعه مسیرها و نیازهای مرتبط با خواستهها و مقتضیات سفر شده است. این کاروانسراها با مقایسه نقشه ۲۰۰ کاروانسرا انتخاب شدهاند و هیچیک از آنها نقشه تکراری ندارند؛ بنابراین مشهود است که کاروانسراها نتیجه و محصول خلاقیت و نبوغ معماران ایرانی در طول تاریخ است. کاروانسراهای ایرانی ثبتشده در فهرست میراث جهانی متعلق به دوره ساسانی تا پایان دوره قاجار هستند. |
 |
| • هگمتانه در جهان به دلیل اینکه پادشاهی ماد در آنجا بنیانگذاری شد، به خوبی شناخته میشود. هگمتانه در برونشهر همدان واقع شده است و ۵۰ هکتار از شهر همدان را شامل میشود. این شهر کهن، نخستین پایتخت ایران بوده است و به همراه آتن در یونان و رم در ایتالیا و شوش در خوزستان، از معدود شهرهای باستانی جهان میباشد که همچنان زنده و مهم مانده است. هرودوت این شهر را ساخته دیااکو دانسته و گفته است که هفت دیوار داشته که هر کدام به رنگ یکی از سیارهها بودهاند. |
 |